Artık yıl

Bilgi sitesinden
Şuraya atla: kullan, ara

Artık yıl (Atlama yılı, sıçrama yılı ya da eklenmiş yıl isimleriyle de bilinir.) takvim yılının astronomik veya mevsimsel yıl ile senkronize olmasını sağlamak amacıyla güneş ve ayın hareketlerine bağlı takvimlere (lunisolar) eklenen bir yıl. [1] Mevsimsel ve astronomik olaylar her yıl tam gün şeklinde tekrarlanmaz ve her yıl aynı gün sayısına sahip takvimlerde tam gün olarak tekrarlanmayan bu olayların eklenmesi gerekli hale gelir. Yılın içerisine ek bir gün eklenmesi suretiyle bu sapma düzeltilebilir (Bu duruma interkalasyon adı verilir.). Artık yılın dışında kalan diğer yıllara ortak yıl adı verilir.

Örneğin; Gregoryen takviminde her artık yıl ya da sıçrama yılında Şubat ayı 28 günden 29 güne çıkarılır. Gregoryen takvim her yıl 365 gün sürmesine rağmen, artık yıllarda 366 güne sahip olur. Bu fazla gün sayısına sahip gün eklenen artık yıllar dördün katları olan yıllara eklenir (Bu yıllar 400'e bölünebilirler.). Benzer şekilde İbrani takviminde ortak yıllardaki ay sayısı 12 olmasına rağmen, yılların mevsimsel bir düzende olmasını sağlamak maksadıyla her 19 yılda 7 ortak yıla yılın altıncı ayı olan ve Adar Alef (Adar Rişon adıyla da bilinir.) adı verilen aya Adar Bet (Adar Şeni adıyla da bilinir.) adı verilen bir gün daha eklenir. Böylece Adar ayı 29 gün iken, artık yıllarda 30 güne sahip olur. Bahai takviminde de yılın ilkbahar ile başlamasını sağlamak maksadıyla gerektiğinde, belirlenen artık yıllarda bir gün daha eklenerek artık yıl haline getirilmiş olur.

Artık yıl için sıçrama yılı adının kullanılmasının nedeni Gregoryen takviminde her yıl günler bir sonraki sene takip eden bir sonraki güne geçtiği halde (Bir sonraki yılın 1 Mart tarihinden 28 Şubat tarihine kadar), sıçrama yılında takip eden günün fazladan iki gün ilerlemesinden kaynaklanmaktadır. Örneğin; Noel (25 Aralık 2001 yılında Salı, 2002 yılında Çarşamba ve 2003 yılında ise Perşembe gününe denk gelip, 2004 yılında Cuma gününe denk gelmesi gerektiği halde Cumartesi gününe denk gelmektedir. [2]

Ayrıca bir günün uzunluğu, Dünya'nın dönme periyotunun değişebilirliği nedeniyle artık saniyelerin Eş Güdümlü Evrensel Zamana (UTC) dâhil edilmesiyle değişir. Artık yıllardan farklı olarak, artık saniyeler düzenli bir şekilde ilerlemez. Çünkü bir günün uzunluğu tahmin edilebilir değildir.

Miladi takvim[düzenle]

Bu bölümün ana maddesine buradan ulaşabilirsiniz.

Gregoryen takviminde hangi yüzyıl yıllarının sıçrama yıllarını gösteren bir resim.

Gregoryen ya da diğer adıyla miladi takvim, dünyanın pek çok yerinde standart olarak kullanılan takvimdir ve 4'ün katları olan yıllar genelde artık yıllardır. Her artık yılda Şubat ayı 28 gün yerine 29 güne sahiptir. Her dört yılda bir takvime bir gün eklenmesi neticesinde, her tropikal yılın (güneş yılı) artık yıldan 6 saat daha kısa sürdüğü gerçeğini karşılar. [3] Tropik bir yıl 365 gün, 5 saat, 48 dakika, 45 saniye olduğundan dolayı, artık yıllar için temel kurala istisnalar getirilmiştir. Gregoryen takviminin düzenlenmesinde, Jülyen takviminin değiştirilmiş haliyle:

Dört ile bölündüğünde sonucu tam sayı kalan yıllar artık yıl olup, yüzyıllarda ise 400'e bölündüğünde sonucu doğal sayı kalan her yüzyıl artık yıldır. Örneğin; 1700, 1800 ve 1900 artık yıl değil iken, 1600 ve 2000 yıllarının artık yıl yapılması şeklindedir.[4]

Jülyen takviminde her dört yılda bir yıla bir gün eklenmesi neticesinde, her dört asırlık sürede yaklaşık olarak 3 günlük hata oluşmakta ve bu günlerin de yıla eklenmesi ile tropikal yıl doğru olabilmektedir. Bu nedenle Gregoryen takviminin uygulanması ile 400 yılda bir oluşan üç günlük hata payı kaldırılmış olur. Bu her üçyüz yılda bir (100'ün katları olacak şekilde) yüzyıldaki Şubat ayına bir gün eklenmeyerek 28 gün kabul edilmesiyle yapılır ve bu yıl 400'e bölündüğünde doğal bir sayı kaldığı takdirde yapılır. 1600, 2000 ve 2400 yılları artık yıl iken 1700, 1800, 1900, 2100, 2200 ve 2300 yıllar ise ortak yıllardır. Bununla birlikte bu kuralın istisnası, uygulamanın yalnızca Gregoryen takvim reformundan (Proleptik Gregoryen takvimi) sonraki yıllarda astronomik yıl numaralandırma kullanılırsa uygulanabilir olmasıdır.

Gregoryen takvimi Paskalya günü'nün 21 Mart olan bahar ekinoksuna veya yakın bir zamana denk getirilmesi maksadıyla tasarlanmıştır. [5][6]

Kaynakça[düzenle]

  1. Meeus, Jean (1998), Astronomical Algorithims, Willmann-Bell, s. 62
  2. leap year (n.), etymonline.com, Erişim: 20.10.2017
  3. [Lerner, Ed. K. Lee; Lerner, Brenda W. (2004). "Calendar". The Gale Encyclopedia of Science. Detroit, MI: Gale.
  4. Introduction To Calendars, usno.navy.mil, Erişim: 20.10.2017
  5. [Richards, E. G. (1998), Mapping time: The Calendar and its History, Oxford University Press, s. 250–1, ISBN 0-19-286205-7
  6. Richards, E. G. (2013), "Calendars", in Urban, S. E.; Seidelmann, P. K., Explanatory Supplement to the Astronomical Almanac (3rd ed.), Mill Valley CA: University Science Books, s. 598, ISBN 9781891389856

Dış bağlantılar[düzenle]